0

Да сьвята Дзядоў — змрочнае апавяданьне Амброўза Бірса «На асьветленай месяцам дарозе»

Праглядаў: 152
Сёньня — Дзяды, дзень калі беларусы ўшаноўваюць памяць продкаў. Трэба быць уважлівым: захістаецца штора, прамільгне цень, зарыпіць падлога, дзьверы лёгка прачыняюцца самыя — усё гэта можа быць праявамі прысутнасьці продкаў, якія назіраюць за намі.

У апавяданьні амэрыканскага пісьменьніка Амброўза Бірса «На асьветленай месяцам дарозе» («The moonlit road», 1907), якое мы сёньня публікуем на нашым сайце, вельмі адчувальны настрой містычнае сумежнасьці сьветаў мёртвых і жывых. Душы памерлых шукаюць сустрэчы са сваймі роднымі. Але нават калі пераадолець перашкоду, няўмольны закон, які забараняе стасункі мёртвых і жывых, ці здолеюць яны паразумецца?

Амброўз Бірс (1842 — 1913 (1914?)) — амэрыканскі пісьменьнік, якога ў адрозьненьне ад ягонага славутага суайчыньніка Эдґара Элана Поў у нас ведаюць ня надта добра. Бірс працягвае й разьвівае традыцыю змрочнага апавяданьня. Для ягонае творчасьці характэрнае спалучэньне рысаў масавай і элітарнай літаратураў. За звычайнасьцю аповеду — майстэрства апавядальніка й валоданьне словам, за вонкаваю займальнасьцю — увага да падыспаду чалавечае душы ды псыхалёгіі.

Творчасьць Бірса зрабілася важнаю часткаю сучаснае культуры, сярод ягоных прыхільнікаў — шэраг знакавых для ХХ стагодзьдзя пісьменьнікаў. Да прыкладу, японскі празаік Руносукэ Акутуґава выкарыстаў сюжэтную схему «На асьветленай месяцам дарозе» — аповед пра адную й тую сама падзею ад розных асобаў — для свайго апавяданьня «У гушчары» (1922). А ў 1950 годзе Акіра Курасава зьняў паводле гэтага апавяданьня свой славуты фільм «Расёмон».

НА АСЬВЕТЛЕНАЙ МЕСЯЦАМ ДАРОЗЕ
Амброўз Бірс


1. Сьведчаньне Джоўэла Гэтмэна-малодшага


Няма на сьвеце большага за мяне гаротніка. Я заможны чалавек, карыстаюся павагаю сярод людзей, атрымаў прыстойную адукацыю, маю добрае здароўе. Ёсьць у мяне і іншыя перавагі, якія звычайна цэняцца іхнымі ўладальнікамі ды якіх прагнуць тыя, хто іх ня мае. Часам мне здаецца, што адсутнасьць усіх гэтых дабротаў зьменшыла б маю скруху, бо тады ня быў бы кантраст паміж маім вонкавым і ўнутраным жыцьцём такім выразным ды не прыцягваў бы заўсёднай пакутнай увагі. Пад ціскам нястачаў і неабходнасьці дзеяць я, магчыма, калі-нікалі змог бы забыцца пра змрочную таямніцу, што вярэдзіць мяне бясконцымі здагадкамі, ніводная зь якіх ніколі не атрымае пацьверджаньня.

Я гадаваўся адзінцом у сям’і Джоўэла й Джульі Гэтмэнаў. Бацька мой быў заможны землеўласьнік, маці — прыгожая, шляхетная жанчына. Ён быў жарсна прывязаны да яе пачуцьцём, прычыны пільнай патрабавальнасьці якога я разумею толькі цяпер. Нашая сямейная сядзіба месьцілася за некалькі міляў ад Нэшвілу, сталіцы штату Тэнэсі. Вялізны, бязладна збудаваны дом стаяў троху воддаль дарогі, у паркавым гушчары.

У той час, пра які вядзецца мой аповед, мне было 18 гадоў і я вучыўся ў Ейлскім унівэрсытэце. Аднаго дня я атрымаў тэлеграму ад бацькі, які без тлумачэньняў патрабаваў майго пільнага вяртаньня дадому. Я адразу ж выправіўся ў шлях. На чыгуначнай станцыі ў Нэшвіле мяне чакаў адзін са сваякоў, які й патлумачыў мне прычыну майго тэрміновага выкліку. Маю маці забілі зь нялюдзкаю лютасьцю. Пра забойцу й прычыны забойства ніхто ня меў аніякіх здагадак. Акалічнасьці злачынства былі такія: мой бацька ў той вечар выправіўся ў Нэшвіл і меўся вярнуцца наступным днём па абедзе. Штосьці перашкодзіла яму завяршыць задуманую справу, таму ён вырашыў вярнуцца ў тую ж ноч і перад сьвітаньнем быў каля нашага дому. У сваёй справаздачы коранэру ён патлумачыў, што ня ўзяў з сабою ключа ад засаўкі і, каб не трывожыць сну чэлядзі, без асаблівых разваг накіраваўся вакол дому да задніх дзьвярэй. Калі ён завярнуў за рог дому, то пачуў гук асьцярожна прычыненых дзьвярэй і ўбачыў у цемры цьмяную постаць мужчыны, якая адразу зьнікла сярод дрэваў парку. Пасьпешлівая пагоня й пошук на зямлі сьлядоў, якія маглі б пацьвердзіць здагадку, што нехта зь лёкаяў зайшоў у дом таемна праведаць знаёмага, не далі плёну.

Бацька ўвайшоў празь незачыненыя дзьверы ў дом і па прыступках узьняўся ў спачывальню маёй маці, дзьверы якой таксама былі незачыненыя. У непрагляднай цемры, якая панавала ў пакоі, ён зачапіўся за нейкі прадмет і кулём заваліўся на падлогу. Ня буду катаваць сябе падрабязнасьцямі — гэтым прадметам была мая няшчасная маці, задушаная чыімсьці злачыннымі рукамі. Ніводнай рэчы з дому ня зьнікла, чэлядзь анічога ня чула, аніякіх сьлядоў забойцы, акрамя тых жахлівых адбіткаў пальцаў на шыі ахвяры (Божухна, каб жа я змог іх калі-небудзь забыць!) не адшукалі.

Я кінуў навучаньне й застаўся з бацькам, які, натуральна, вельмі зьмяніўся пасьля трагедыі. І раней ён меў стрыманы маўклівы нораў, цяпер жа яго апанавала такая маркота, што нічога не магло надоўга прывабіць ягонай увагі. У той жа час любы раптоўны рух, гук крокаў, грук зачыненых дзьвярэй абуджалі ў ім сутаргавую цікаўнасьць (хтось назваў бы гэта хваравітай асьцярогаю), ён уздрыгваў ад спалоху й заўважна бляднеў, а потым ізноў паглыбляўся ў мэлянхалічную абыякавасьць, яшчэ мацнейшую, чымся раней. Мусіць, пра такія выпадкі кажуць «знэрвавацца ўшчэнт». Што да мяне, то я ў той час быў маладзейшы, чымся цяпер, і гэта шмат тлумачыць. Маладосьць — гэта шчасная зямля Ґілеад, дзе можна адшукаць бальзам для кожнае раны. Каб жа я зноў мог апынуцца ў той чароўнай краіне! Незнаёмы з горам, я ня ведаў, як успрыняць страту маці й ня мог як сьлед ацаніць моц нанесенага мне ўдару.

Аднойчы ўначы, калі мінула ўжо некалькі месяцаў па жахлівай падзеі, мы з бацькам вярталіся з гораду пешшу. На ўсходзе ўзышла поўня, усё навакольле замерла ва ўрачыстым спакоі. Толькі гук нашых крокаў і няспынная музыка конікаў парушалі цішыню летняе ночы. Чорныя сьцені ад прысадаў перакрыжоўвалі дарогу, тыя ж кавалкі дарогі, што не траплялі ў цень, прывідна бялелі ў месяцавым сьвятле. Мы наблізіліся да нашае сядзібы, яе фасад быў схаваны ў цемры, ніводны агеньчык не асьвятляў яго. Бацька раптоўна спыніўся, ухапіўся за маю руку й ледзь чутна выдыхнуў:
— Божа! Божа! Што гэта?!
— Нічога ня чую.
— Але глядзі, глядзі! — паказваў ён пальцам на дарогу.
— Там нічога няма, — сказаў я. — Хадзем, бацька, у дом, ты хворы.
Ён адпусьціў маю руку ды аслупянела стаяў пасярод асьветленае дарогі, няўцямна гледзячы перад сабою. Месяцавае зьзяньне асьвятляла ягоны зьбялелы напружаны твар, ад выгляду якога рабілася страшна. Я зьлёгку пацягнуў за ягоны рукаў, але ён забыўся пра маё існаваньне, пачаў крок за крокам адыходзіць, ня зводзячы вачэй з таго, што бачыў, ці толькі думаў, што бачыць. Я быў павярнуўся, каб рушыць за ім, але спыніўся ў нерашучасьці. Не прыгадваю, каб адчуў нейкі страх, калі не лічыць яго фізычнаю праяваю дрыжыкі ад сьцюдзёнага ветру, які раптоўна дакрануўся да майго твару, агарнуў з галавы да ног цела, заварушыўся ў валасах.

У гэты момант маю ўвагу прыцягнула сьвятло, што раптам запалілася ў адным з вокнаў дому: гэта прачнулася адная з пакаёвак. Хто ведае, адчуваньне прысутнасьці якога ліха абудзіла яе? Пазьней яна гэтак і ня здолела патлумачыць мне, што падштурхнула яе запаліць лямпу. Калі я павярнуўся, шукаючы поглядам бацьку, ён зьнік. За ўсе гады, што мінулі з таго часу, да нас не данеслася ані почуту пра ягоны лёс, нават ледзь чутны шэпт ня здолеў перасягнуць тае мяжы, якая падзяляе наш сьвет з царствам невядомага.

Да сьвята Дзядоў — змрочнае апавяданьне Амброўза Бірса «На асьветленай месяцам дарозе»

2. Сьведчаньне Кэспара Ґрэтана


Сёньня яшчэ жывы (гэтак мне, прынамсі, кажуць), заўтра ў гэтым пакоі будзе ляжаць зьмярцьвелы камяк гліны, які занадта доўга быў мною. Калі камусьці трапіць прыўзьняць тканіну над тварам гэтае брыды, то толькі з аднае прычыны — задаволіць цікаўнасьць, якую адчувае кожны чалавек да праяваў сьмерці. Напэўна, адшукаецца й такі, хто спытае: «Як ягонае імя?» У гэтых нататках я магу адказаць толькі тое, што вядома мне, — Кэспар Ґрэтан. Даволі й гэтага. Гэнае імя служыла мне сваю сьціплую службу цягам дваццаці гадоў жыцьця. Колькі ж усяго я пражыў на сьвеце, мне не вядома. Калі шчыра, то я сам прыдумаў сабе імя, бо, мяркую, ягоная адсутнасьць давала мне на тое права. У нашым сьвеце, каб пазьбегнуць блытаніны, чалавек мусіць мець імя, хаця б яно й не дапамагала высьветліць ягонай сапраўднай асобы. Яшчэ існуе завядзёнка адрозьніваць людзей паводле нумароў, але мне такі спосаб падаецца ня надта ўдалым.

Да прыкладу, аднойчы я праходзіў па гарадзкой вуліцы (далёка адсюль) і сустрэў двух апранутых па-службоваму мужчынаў. Адзін зь іх прыпыніўся і зь цікаўнасьцю зазірнуў мне ў твар, зазначыўшы свайму спадарожніку: «Ён выдае на 767-га». Штосьці ў названым нумары было мне знаёмае й страшнае. Я падпарадкаваўся рапту й нырнуў у бакавы завулак, бег, пакуль не заваліўся зьнясілены ўжо за межамі гораду. Я гэтак і ня здолеў забыць тае лічбы ды кожнага разу з успамінам пра яе чую непрыстойную балбатню, выбухі шэрага сьмеху, ляскат сталёвых дзьвярэй. Вось я й кажу, што любое імя, нават прыдуманае самому сабе, лепшае за нумар. Але хутка ў мяне будзе і адно, і другое — у сьпісе пахаваных на жабрацкіх могілках. Якая раскоша!

Да таго, хто адшукае мае нататкі, я зьвяртаюся з просьбаю зразумець, што гэта не гісторыя майго жыцьця, у праве на веданьне якой мне адмовілі, а ўрыўкавыя запісы не зьвязаных паміж сабою ўспамінаў. Некаторыя зь іх, праўда, выразныя й пасьлядоўныя, як нізка бліскучых пацерак, але іншыя — аддаленыя й чужыя, яны як барвовыя сны з чорнымі прагаламі, як вядзьмарскія вогнішчы, што зырка й застыгла палымнеюць сярод бязьмежнае пусткі.

Я стаю на беразе акіяну вечнасьці й паварочваюся, каб кінуць апошні позірк назад, на шлях, які прывёў мяне сюды. Там, на дваццацігадовай адлегласьці відаць сьляды маіх скрываўленых ног. Яны кіруюцца праз галечу і боль, шлях пакручасты й няпэўны, нібыта той, хто пакінуў іх, ішоў, хістаючыся пад цяжарам.

«Самотны, пакінуты сябрамі, маркотны маруда...»

Нібыта пра мяне напісаў паэт гэтыя радкі. Як чароўна, да жудасьці чароўна!

Пачатак гэтага крыжовага шляху, гэтага раману пакутаў са старонкамі граху, ахутаны туманам, і я не магу там нічога разгледзець. Я ведаю толькі пра дваццаць гадоў майго жыцьця. А пра астатнія, тыя, што робяць мяне цяпер старым чалавекам? Ніхто ня памятае моманту свайго нараджэньня й ведае пра яго толькі з аповедаў. Я ж ня памятаю ня толькі свайго нараджэньня, але нічога да таго моманту, як прачнуўся ўжо сталым чалавекам, маючы здольнасьці й фізычную моц. Пра сваю прошласьць я ведаў ня болей, чымся ведае чалавек пра папярэдняе існаваньне ў іншым целе — цьмяныя ўрыўкі, кавалкі ці то сапраўднае памяці, ці то сноў. Мой першы пэўны ўспамін — гэта адчуваньне сталасьці ўласнага цела й розуму, сьведамасьць, успрынятая мною без зьдзіўленьня і ваганьняў.

Я ішоў лесам, надта зьнясілены й галодны, у расхрыстанай вопратцы, ногі смылелі ад доўгае хады. Напаткаўшы на шляху сялянскую хату, я папрасіў ежы. Адзін зь сялянаў спытаў маё імя. Я ня ведаў адказу, хаця ўсьведамляў, што ўсе людзі маюць імёны. Моцна ўстрывожаны, я сышоў, а калі нахапіўся вечар, выбраў сабе месца ў лесе й заснуў.

Наступным днём я ўвайшоў у вялікі горад, называць якога ня буду. Як і ня стану прыгадваць усіх падзеяў жыцьця, якое цяпер наблізілася да скону, бадзяжнага жыцьця, цягам якога мяне ўвесь час, паўсюдна гнялі страх ды віна за злачынства, якім я адпомсьціў за ўчыненую мне крыўду. Цікава, ці здалею я скласьці з урыўкаў нешта падобнае на зьвязны аповед.

Здаецца, калісьці я жыў у ваколіцах вялізнага гораду, быў заможным плянтатарам, ажаніўся з жанчынаю, якую кахаў і да якой ня меў даверу.
Прыгадваецца часам, што ў нас быў сын, маладзён з бліскучымі здольнасьцямі й поўнай надзеяў будучыняю. Але ягоная постаць малюецца невыразна, бывае, што й цалкам зьнікае.

У той нешчасьлівы вечар мне прыйшла думка праверыць вернасьць сваёй жонкі тым звыклым, вульгарным чынам, які добра вядомы чытачам літаратуры авантурнага кшталту. Я выправіўся ў горад, запэўніўшы жонку, што буду ўдома толькі па абедзе наступнага дня. А сам вярнуўся яшчэ да сьвітаньня й скіраваўся да задніх дзьвярэй, каб увайсьці ў дом празь іх. Папярэдне я падладзіў гэтак, што яны толькі выглядалі зачыненымі. Наблізіўшыся, я пачуў, як дзьверы ціха прачыніліся й зачыніліся, убачыў, як чалавек вышмыгнуў у цемру. Наважыўшы забіць чужынца, я памкнуўся за ім. Той, на сваё шчасьце, зьнік гэтак хутка, што я нават не пасьпеў пазнаць яго.

Мяне часта бярэ сумнеў: а ці быў гэта ўвогуле чалавек? Ашалелы ад зайздры, разьятраны й асьлеплены абразаю, нанесенаю маёй мужчынскай годнасьці, я кінуўся ў дом і трыма скокамі ўзьляцеў па прыступках да дзьвярэй у спачывальню маёй жонкі. Яны былі зачыненыя, але й тут я загадзя падладзіў так, што цяпер адчыніў іх без аніякіх намаганьняў. Непраглядная цемра ў пакоі не перашкодзіла мне хутка адшукаць жончын ложак. Навобмацак я пераканаўся, што хоць ён і быў разасланы, але ў ім нікога не было. «Яна ўнізе, — падумаў я. — Маё ўварваньне напалохала яе, і жонка незаўважна мінула мяне ў цемры калідору». Я памкнуўся выйсьці з пакою, каб шукаць яе, але ў цемры пайшоў ня ў тым кірунку. Але кірунак апынуўся той! Мая нага зачапілася за цела, скурчанае ў куце. Імгненна мае рукі, сьцішваючы енк, сашчапіліся на ейным горле, каленямі я прыціснуў непаслухмянае цела. І там, у цемры, моўчкі, без кляцьбы й папрокаў, я душыў яе.

На гэтым мой сон абрываецца. Я пераказаў яго ў прошлым часе, але цяперашні пасуе болей, бо зноў і зноў змрочная трагедыя паўстае перад маймі вачыма. Ізноў я рыхтую злавесны плян, ізноў пакутую, калі мае найгоршыя прадчуваньні спраўджваюцца, ізноў я помшчу за сваю крыўду. Потым — пустка, усё зьнікае... і кроплі дажджу дзяўбуць у бруднае шкло, і сьнег растае на маіх лахманах, і грукочуць колы па мізэрных вуліцах, дзе я марнею ў жабрацтве й цяжкой працы. Калі і сьвяціла некалі сонца, я ня памятаю, калі і ёсьць недзе птушкі, яны не сьпяваюць у маім сьвеце.

Ёсьць яшчэ адзін сон, яшчэ адзін начны відзеж. Я стаю сярод ценяў на залітай месяцавым сьвятлом дарозе. Я адчуваю побач з сабою нейчую прысутнасьць, але не магу вызначыць, хто гэта. У ценю ад вялізнага дому я лаўлю позіркам бляск белай адзежы; постаць жанчыны стаіць перада мною на дарозе — мая забітая жонка! На ейным твары відаць пазнакі сьмерці, на ейнай шыі засталіся адбіткі пальцаў, ейныя вочы глядзяць у мае. У яе бясконца сур’ёзным позірку няма папроку, нянавісьці, пагрозы, але там ёсьць пазнаньне мяне, і гэта самае жудаснае. Я спалохана адступаю перад гэтаю жахліваю зданьню. І цяпер, калі пішу гэтыя радкі, я не магу пазбавіцца таго страху. Я губляю ўладу над словамі. Глядзіце! Яны... Ізноў спакой, але мне болей няма чаго дадаць: сон канчаецца тым сама, чым і пачынаўся — цемраю ды сумненьнямі.

Да сьвята Дзядоў — змрочнае апавяданьне Амброўза Бірса «На асьветленай месяцам дарозе»

Так, я зноў валодаю сабою — «уладар уласнае душы». Але мне няма палёгкі, гэта толькі яшчэ адное кола маёй пакуты. Яна катуе мяне заўсёды з аднолькаваю сілаю, але розным кшталтам. Адзін зь іх — супакоенасьць. Прынамсі, тэрмін маёй пакуты абмяжоўваецца маім жыцьцём. «У пекла пажыцьцёва» — недарэчнае пакараньне. Злачынец заўсёды сам абірае працягласьць сваёй пакуты. Сёньня мая канчаецца. Я жадаю вам спакою, таго спакою, якога мне ў маім жыцьці ня суджана было мець.

3. Сьведчаньне нябожчыцы Джульі Гэтмэн, занатаванае мэдыюмам Бэйроўлзам


Я паклалася рана й амаль адразу спакойна заснула. Абудзіла мяне невытлумачальнае адчуваньне небясьпекі (мне здаецца, першыя людзі жылі зь ім заўсёды). Для страху не было ніякіх падставаў, але мая перакананасьць не дапамагла яго пазбавіцца. Чэлядзь спала ў іншай палове дому, майго мужа, Джоўэла Гэтмэна, удома не было. Такое здаралася раней і ніколі не выклікала ў мяне непакою. Тым ня менш, нязвыклы страх зрабіўся такі невыносны, што я змусіла сябе ўзьняцца й запаліць лямпу каля ложка. Але гэта, насуперак чаканьням, не прынесла мне палёгкі, сьвятло, наадварот, узмацніла адчуваньне небясьпекі. Я разважыла, што ягонае зьзяньне адкрые маю прысутнасьць той істоце, што блукала вонкі.

Апранутыя ў плоць, падуладныя жахоцьцям уяўленьня, вы, пэўна, думаеце, якім жа моцным мусіць быць страх, каб шукаць у цемры ратунку ад злавесных стварэньняў ночы. Але такая стратэгія крайняга адчаю — кінуцца бліжэй да нябачнага ворага.

Згасіўшы лямпу, я схавала галаву пад коўдрай і ляжала моўчкі, трымцела ўсім целам, не магла ні закрычаць, ні пачаць маліцца. У такім вартым жалю стане я праляжала, напэўна, некалькі гадзінаў. Гэта вы называеце іх гадзінамі, для нас няма гадзінаў, для нас увогуле не існуе часу.

Нарэшце яно прыйшло — пачуўся ціхі, перарывісты гук крокаў на прыступках! Марудныя, нерашучыя, няпэўныя, як быццам той, хто іх рабіў, ня бачыў шляху. Мой усхваляваны розум гэтая акалічнасьць жахнула яшчэ болей, у гэтых кроках мне пачулася набліжэньне сьляпой нясьведамай істоты, у якой марна прасіць літасьці. Я нават была падумала, што, мусіць, забылася пагасіць сьвятло ў калідоры, і яно цяпер сваім зьзяньнем перашкаджае начной пачварыне. Думка супярэчная маёй ранейшай боязі сьвятла. Але што вы хочаце? Страх ня мае мазґоў, ён ідыёт. Ён робіцца сьведкам жахлівых дзеяў і спалохана нашэптвае парады, ад якіх няма ніякае карысьці. Мы, насельнікі Княства Страху, добра ведаем пра гэта, мы тулімся ў вечных прыцемках сярод дэкарацыяў нашых былых жыцьцяў. Нябачныя адно аднаму й нават самым сабе, мы ўсё адно мусім хавацца, забытыя ўсімі, наводшыбе жыцьця. Мы прагнем пагаварыць з нашымі роднымі, але нямеем ды палохаемся пры іхным зьяўленьні, як і яны — пры нашым. Часам межы паміж намі зьнікаюць, вялікая неўміручая сіла любові ці нянавісьці зьнішчае заклён — жывыя могуць бачыць нас, а мы маем магчымасьць папярэдзіць іх пра бяду, суцешыць у горы ці адпомсьціць ім за крыўду. Мы ня ведаем, у якой форме бачаць нас жывыя, але нават тыя, каго мы жадаем суцешыць і атрымаць у адказ пяшчоту, прыязнасьць, жахаюцца нас.

Даруйце той, хто была калісьці жанчынаю, такое недарэчнае адступленьне. Для размовы са мною вы абралі недасканалы спосаб і шмат чаго ня можаце зразумець. Вы пытаеце пра таемнае й забароненае для размоваў. Мы можам шмат распавесьці, але ня здольныя перакласьці з нашае на вашую мову. У стасунках з вамі нам бракуе сродкаў, бо мы карыстаемся толькі тымі, што даступныя вашаму разуменьню. Для вас мы істоты зь іншага сьвету. Але ў нас няма свайго сьвету, толькі ваш; у ім мы ня бачым сонца, ня чуем музыкі, сьмеху, птушыных сьпеваў, для нас не існуе сяброўства. Божа, як жа нясьцерпна быць зданьню, курчыцца й дрыжэць ад страху ў няветлым для нас сьвеце, заўсёды захоўваць насьцярожанасьць, заўсёды пакутаваць у адчаі!

Не, у той вечар я памерла не ад страху: пачвара сышла прэч. Я чула, як яна пасьпешліва ўцякла па прыступках, нібыта самая ахопленая раптоўным страхам. Тады я ўзьнялася, каб паклікаць людзей. Не пасьпела мая дрыготкая рука адшукаць ручку дзьвярэй, як — Божа, зьлітуйся! — я пачула, што пачвара вяртаецца. Ад ейных імклівых, цяжкіх, гучных крокаў, здаецца, затрымцеў дом. Я забілася ў куток пакою, схілілася да падлогі, спрабавала маліцца, клікала майго любага мужа. Пачула, як з грукатам адчыніліся дзьверы. На нейкі час я правалілася ў непрытомнасьць, а калі ачулася, маю шыю сьціскалі нейчыя рукі, я квола баранілася ад цяжару, што прыціскаў маё цела да падлогі. Я адчула, як майму языку робіцца цесна ў роце і ён выціскаецца праз зубы. А ў наступны момант я перайшла ў гэтае існаваньне.

Не, я ня ведаю, што забіла мяне ў той вечар. Тут нічога не дадаецца да таго веданьня, што мы мелі ў момант сьмерці. Мы шмат чаго даведваемся пра тутэйшае існаваньне, але ніякага новага сьвятла не праліваецца на старонкі нашага папярэдняга жыцьця; толькі тое, што было ўжо занатаванае ў нашай памяці, можам чытаць мы, ня больш. Няма тут такога ўзвышша праўды, узышоўшы на якое можна было б агледзець без перашкодаў бязладныя краявіды нашага былога жыцьця. Мы жывем у Даліне Ценяў побач з жывымі, хаваемся ў занядбаных месцах, назіраем з зарасьнікаў калючага кустоўя за шалёнымі й злачыннымі насельнікамі вашага сьвету. Адкуль у нас могуць зьявіцца новыя веды пра зьніклае мінулае?

Тое, што я распавяду вам цяпер, адбылося ўначы. Мы даведваемся пра надыход ночы, калі людзі зьнікаюць з вуліцаў і хаваюцца ў сваіх дамах. Тады мы можам пакінуць нашыя сховішчы, каб наблізіцца да тых месцаў, дзе раней жылі, зазіраць у вокны, нават заходзіць у пакоі ды, пакуль вы сьпіцё, глядзець на вашыя абліччы. Я доўга трымалася паблізу тае сядзібы, дзе мяне гэтак бязьлітасна забілі, адкуль перайшла ў цяперашні свой стан. Мы ўсе гэтак робім, пакуль там працягваюць жыць тыя, каго мы любім ці ненавідзім. Я шукала спосаб праявіць сябе, каб муж ды сын адчулі маю прысутнасьць, вялізную любоў да іх і шчымлівую шкадобу. Калі я набліжалася да іх у сьне, яны прачыналіся. Калі ж у адчаі я важылася падысьці да іх удзень, яны паварочвалі на мяне свае жывыя вочы, погляду якіх я так прагнула, але ад якіх уцякала ў жаху. Погляд жывых нам невыносны.

Аднае ночы я безвынікова шукала іх, баючыся сустрэчы. У доме іх анідзе не было, на асьветленай месяцам паляне перад домам я іх таксама не знайшла. Хоць сонца назаўсёды згубленае для нашага зроку, мы можам бачыць месяц, ня важна, поўня гэта ці маладзік. Здараецца ён зьзяе нам уначы, здараецца — удзень, але заўсёды ён узыходзіць ды заходзіць для нас, як і для вас. У бялюткім сьвятле й цішы я сышла з паляны, ішла па дарозе бяз мэты, засмучоная. Раптоўна пачула голас майго беднага мужа — вокліч зьдзіўленьня, на які мой сын адказаў пярэчаньнямі. Там, у ценю дрэваў, яны стаялі — блізка, гэтак блізка! Іхныя твары былі павернутыя да мяне, вочы мужа сустрэліся з маймі. Ён бачыў мяне — нарэшце, нарэшце ён бачыў мяне! Ад усьведамленьня гэтага мой страх зьнік, як злы сон. Заклён сьмерці быў парушаны: любоў перамагла Закон! Усхваляваная, няздольная стрымацца, я закрычала: «Ён бачыць мяне, ён мусіць зразумець!» Супакоілася, усьміхаючыся, адчуваючы сваю прыгажосьць, пайшла ім насустрач, каб кінуцца ў абдымкі мужа, суцешыць яго сваёй пяшчотай і, узяўшы сына за руку, вымавіць тыя словы, што адновяць абарваную сувязь паміж жывымі й мёртваю.

На жаль, не! Аблічча мужа пабляднела ад страху, і вочы зрабіліся, як у зацкаванае жывёлы. Ён адступаў перада мною, а потым павярнуўся й кінуўся наўцёкі ў лес. Я ня ведаю, куды ён скіраваўся й дзе знаходзіцца цяпер.

Мой гаротны хлопчык цяпер застаўся зусім адзін. Не зважаючы на ўсе мае намаганьні, ён ня мог адчуць мае прысутнасьці. Хутка мой сын таксама станецца нябачнаю зданьню, і тады я згублю яго назаўсёды.

Пераклад: Андрэй Бурэц

Выявілі памылку ці "мёртвую" спасылку?

Вылучыце праблемны фрагмэнт мышкаю й націсьніце CTRL+ENTER.
У вакне, што зьявілася, апішыце праблему й адпраўце Адміністрацыі рэсурсу.

Камэнтары:0

ДАДАЦЬ КАМЭНТАР

Увядзіце код:*
абнавіць, калі ня бачны код